Niewątpliwym zaskoczeniem dla wszystkich obserwatorów polskiego życia politycznego był wysoki (10,01%) wynik Ruchu Palikota we wczorajszych wyborach. Większość ekspertów, a za nimi również publicystów, skomentowała ten fenomen określając RP mianem nowej Samoobrony, kolejnego sukcesu Piotra Tymochowicza i dowodu na to, iż dla populizmu jest na krajowej scenie politycznej nadal miejsce. Czy sukces nowej partii jest rzeczywiście zasługą jej lidera, działaczy i popularnego doradcy wizerunkowego? A może Polacy naprawdę postanowili oddać nowemu ugrupowaniu 40 mandatów motywując to zbieżnością programu Ruchu z ich poglądami?
Całkowita klęska
Nie sposób analizować sukces partii Janusza Palikota w oderwaniu od wyników Sojuszu Lewicy Demokratycznej (8,25%). Tak źle jeszcze nie było. Sojusz, pod przewodnictwem Grzegorza Napieralskiego, uzyskał wynik najgorszy od początku swego istnienia, nawet jeśli brać pod uwagę czasy kiedy nie był jeszcze jednolitą partią polityczną (1991 – 1999). O kryzysie na lewicy mówiono ostatnio w 2005 roku, kiedy partia otrzymała niewiele ponad 11%. Przewodniczącym był wówczas Wojciech Olejniczak, który wybrany został na to stanowisko po rezygnacji Józefa Oleksego. Olejniczak chciał odmłodzić kadry, zreformować struktury, odrzucić spuściznę rządu Millera i, sięgając znacznie dalej, PZPR-u. Nie wyszło. Kiepski rezultat w wyborach parlamentarnych usprawiedliwiano licznymi postulatami socjalnymi w ofercie Prawa i Sprawiedliwości, wewnętrznymi tarciami w partii – walką „starego SLD” z „młodym SLD” i zbyt słabą pozycją trzydziestojednoletniego wówczas lidera. Jak wytłumaczyć zaś porażkę Napieralskiego? Czynników, które do niej doprowadziły jest wiele i skupię się tylko na tych, które wydały mi się najistotniejsze. Wyszczególnienie i przeanalizowanie ich będzie jednocześnie cząstkową odpowiedzią na pytania o przyczyny sukcesu Ruchu Palikota.
6 podstawowych błędów
Choć przyczyn klęski SLD można by naliczyć znacznie więcej a zestawienia dokonać bardziej szczegółowo, niemiałoby to większego sensu w kontekście tego artykułu. Uważam, że popełniono sześć kardynalnych błędów. Trzy z nich mają charakter programowo-ideologiczny, trzy zaś marketingowy. Do pierwszej kategorii zaliczyłbym odrzucenie antyklerykalizmu, osłabienie nacisku na walkę o prawa mniejszości seksualnych oraz oderwanie najbardziej eksponowanych elementów nowego programu partii („Jutro bez obaw”, 2011) od realiów gospodarczych doby kryzysu. Spośród błędów na polu marketingowym wyróżniłbym: złe prowadzenie medialnego wizerunku lidera, błędny dobór grup docelowych (lub narzędzi komunikacji, jeśli nawet targeting był właściwy) i dopuszczenie na listy niewłaściwych osób – kandydatów, którzy, choć udało im się wyróżnić, nie byli w stanie wyrazić żadnych merytorycznych treści. Już w tym miejscu warto zwrócić uwagę na to, że wymienione słabości były w istocie najmocniejszymi punktami w kampanii Ruchu Palikota.
„Nie będę wykrzykiwać antyklerykalnych haseł… Mi zależy na nowoczesnym, świeckim państwie. A wiara, to kwestia prywatna.”
Napisał na swoim blipie Grzegorz Napieralski pięć dni przed wyborami. Wypowiedziane w Niemczech, Francji, czy Wielkiej Brytanii, to stwierdzenie byłoby całkowicie poprawne z punktu widzenia logiki. W polskich warunkach jednak, gdzie dążenia do świeckości państwa wiążą się z realizacją postulatów antyklerykalnych, a to za sprawą zwyczajowo wyjątkowej, uprzywilejowanej pozycji Kościoła Katolickiego w naszym kraju, zdaje się ono wewnętrznie sprzeczne. Nie chodzi tu jednak o wpis na portalu społecznościowym. Problemem jest to, iż Sojusz Lewicy Demokratycznej poza deklarowaniem chęci budowy świeckiego państwa, w żaden sposób nie zabiega o realizację tej idei. SLD wyzbyło się resztek antyklerykalizmu już dziesięć lat temu, kiedy mając ponad 41% poparcia w wyborach utworzyło rząd z Leszkiem Millerem na czele. Wówczas podejmowanie walki z Kościołem byłoby nieopłacalne, mogłoby spowodować znaczącą utratę poparcia. Obecnie jednak, sytuacja partii jest zgoła odmienna. Sojusz walczył o kilkanaście – nie kilkadziesiąt punktów procentowych. Wyborcy, których raziłby antyklerykalizm i tak zamierzali poprzeć PiS lub Platformę Obywatelską. Ta część elektoratu, dla której świeckość państwa jest kwestią priorytetową, nie mogąc doszukać się walki o nią w ofercie SLD, zdecydowała się poprzeć Janusza Palikota, który miał odwagę bez ogródek mówić o konieczności zmniejszenia roli organizacji kościelnej, czy też samego kleru w życiu politycznym.
Walka o prawa mniejszości seksualnych. Mieć swojego geja to za mało.
Pierwszy punkt programu Ruchu Palikota brzmi: „Legalizacja związków partnerskich bez prawa do adopcji. Zarówno osoby heteroseksualne, jak i homoseksualne, które prowadzą wspólne życie przez okres przynajmniej 5 lat, powinny mieć takie same prawa majątkowe i podatkowe jak pary małżeńskie (…).” Już samo umiejscowienie tego postulatu w strukturze dokumentu odgrywa niebagatelną rolę. Pokazuje ono bowiem, że homoseksualiści od początku stanowili bardzo istotną grupę docelową. Nieprawdziwym byłoby stwierdzenie, że Palikot w gejach i lesbijkach odnalazł swoją niszę. Ta część elektoratu była dotychczas „zagospodarowana” przez Sojusz Lewicy Demokratycznej, który, jako jedyna spośród partii parlamentarnych, podnosił problem konieczności prawnego uregulowania kwestii związków partnerskich osób tej samej płci. Program „Jutro bez obaw” na stronie 116 głosi, że „ludzie mają równe prawa; niezależnie od rasy, narodowości, wyznania, orientacji seksualnej, statusu materialnego, czy jakiejkolwiek innej właściwości.” Postulat traktowania osób homoseksualnych na równi z heteroseksualnymi został więc wpisany w szerszy kontekst, uczyniony jednym z wielu problemów o charakterze dyskryminacyjnym. Dla wyborców, których dany problem bezpośrednio dotyczy, tego typu zabieg mógł oznaczać ich marginalizację. W polskich warunkach, stawianie problemu gejów i lesbijek na równi z problemem dyskryminacji na podstawie kryterium rasowego jest w pewnym sensie deprecjonujące – więcej żyje bowiem w kraju homoseksualistów niż osób rasy innej niż kaukaska. Błędem SLD było więc zlekceważenie homoseksualnej części swego elektoratu (zakładam, że dla większości wyborców heteroseksualnych, ta kwestia nie była kluczowa). Nawiązanie przez SLD współpracy z Krystianem Legierskim i jego kandydowanie z list tej partii okazało się niewystarczającym zabiegiem do pozyskania głosów mniejszości seksualnych. Palikot natomiast miał dla swoich wyborców nie tylko Roberta Biedronia ale także konkretny postulat. Tę kwestię zdecydowałem się omówić obszerniej ponieważ na jej przykładzie wyraźnie pokazać można było przepływ elektoratu Sojuszu do Ruchu Palikota.
Chcieć a móc
Kwestia dopasowania postulatów do realiów gospodarczych nie może być analogicznie do poprzednich omówionych błędów SLD w prosty sposób przełożona na poparcie dla Ruchu Palikota. Na tej płaszczyźnie bowiem te dwa ugrupowania różni najwięcej. Nie miałoby sensu porównywanie liberalnego stosunku do gospodarki (RP) z podejściem typowym dla nurtu socjaldemokratycznego (SLD), w które wpisany jest interwencjonizm państwowy (w mniejszym lub większym stopniu). W kampanii wyborczej RP niewiele było gospodarki. W tej materii partia zgadza się raczej z Platformą Obywatelską a wyborców dotychczas popierających SLD nie mogłaby przyciągnąć eksponując takie swoje stanowisko. Grzegorz Napieralski natomiast, choć jego partia stworzyła program obejmujący w kontekście gospodarki wiele sfer ludzkiej działalności, postanowił eksponować te z postulatów, które nie miały żadnego umocowania w realiach – były, krótko mówiąc, od początku niemożliwe do urzeczywistnienia, zwłaszcza w dobie kryzysu. Obietnica tabletów multimedialnych dla wszystkich uczniów szkół podstawowych, w sytuacji, kiedy część z nich jedyny ciepły posiłek w ciągu dnia je za pieniądze z akcji Pajacyk a ich rodzice nie mają pewności, czy państwo będzie w przyszłości w stanie wypłacać im emerytury, brzmiała w ustach lidera lewicy „trochę straszno, trochę śmieszno”. Postulaty i argumenty o charakterze ekonomicznym nie odgrywają na ogół w kampaniach wyborczych znaczącej roli ale czując lodowaty oddech recesji na plecach, Polacy woleli zaufać PO i Palikotowi, który PO nie zamierza „przeszkadzać” w prowadzeniu polityki gospodarczej, zamiast człowiekowi, pragnącemu ciężko zarobione pieniądze podatników wydać na gadżety elektroniczne dla dzieci, a takim właśnie widzieli Grzegorza Napieralskiego – bo większość z nich programu SLD nie czytała… a bzdury usłyszał każdy.
Gdyby nie on… Polacy kochają wodzów
Problemy wizerunkowe lidera SLD były już niejednokrotnie omawiane w mediach przy okazji ubiegłorocznych wyborów prezydenckich. Sporo mówiło się o nieudolnych próbach ocieplania wizerunku kandydata, które były jakby „na siłę”, o braku jego wyrazistości i spójności – ni to mąż stanu, ni profesjonalista, przysłowiowy „swój chłop” też nie. Minął ponad rok… i nic się w tej materii nie zmieniło. Nie przeprowadzano, według mojej wiedzy, żadnych sondaży pod tym kątem, więc opierać się mogę jedynie na obiegowych opiniach pojawiających się na forach internetowych i w rozmowach z ludźmi deklarującymi potencjalne poparcie dla SLD. Ze źródeł tych wypływa przesłanie „Zagłosował(a) bym na SLD bo mam poglądy lewicowe ale Napieralski jest dla mnie nie do przyjęcia”.
Domeną młodych demokracji jest wysokie poparcie dla silnych przywódców politycznych (choć Francja, mimo że młodą nie jest, również ten atrybut posiada). Można to łatwo zaobserwować w Polsce, na Węgrzech, w Czechach, czy na Ukrainie. Wysokie poparcie dla Jarosława Kaczyńskiego i Donalda Tuska również można w pewnym stopniu wyjaśnić występowaniem u nich pewnych cech przywódczych, jak charyzma, pewność siebie i swych poglądów. Janusz Palikot niewątpliwie posiada jakieś cechy przywódcze (wodzowskie). Świadczy o tym już sam fakt, że ponad 10% głosów w wyborach otrzymała partia z jego nazwiskiem w nazwie. Coś takiego nie udałoby się pewnie nawet prezesowi PiS gdyby jego partia przyjęła nazwę Ruch Jarosława Kaczyńskiego.
Zaryzykuję więc stwierdzenie, że Janusz Palikot stał się dla dotychczasowych wyborców SLD ekwiwalentem silnego lewicowego przywódcy, potrzebę posiadania którego mieli od dawna zakorzenioną gdzieś głęboko w podświadomości, choć przypuszczalnie nigdy by się do tego nie przyznali.
Nie ten target, nie te spoty
Po obejrzeniu spotów wyborczych kandydatów SLD – zarówno tych kluczowych, jak i tych, którzy dzięki spotom stali się popularni – próbowałem sobie odpowiedzieć na pytanie: „Kto jest ich grupą targetową”. Nie udało mi się to do dziś. Mniej więcej od połowy lat 90’ badania rynku wyborczego wykazywały, że tzw. betonowy elektorat Sojuszu to a) ludzie starsi (50+), słabo wykształceni, najczęściej z dużych i średnich miast, b)ludzie młodzi (25 – 35), wykształceni, zwykle z dużych miast. W przypadku kampanii wyborczej mającej na celu zdobycie władzy, a nie jej utrzymanie, ogólnie znaną i stosowaną w marketingu politycznym zasadą jest to, że przekaz adresuje się przede wszystkim do wyborców potencjalnych, niezdecydowanych; dotychczasowym wyborcom zaś przypomina się o istnieniu partii/kandydata. Pojawienie się Ruchu Palikota było dla osób odpowiedzialnych w Sojuszu za kampanię wyborczą wyzwaniem wymagającym elastyczności. Oprócz pozyskiwania nowych wyborców, stanęli przed koniecznością zabiegania o tych, których uważali za elektorat betonowy. Elastyczności, jak widać zabrakło. O ile reklama outdoorowa wypadła SLD naprawdę nieźle, nie można powiedzieć tego o spotach wyborczych (zwłaszcza tych telewizyjnych i internetowych). Pojawił się dysonans między warstwami estetyczną i merytoryczną (tej drugiej często w ogóle brakowało). Albo więc niewłaściwie dobrano grupy docelowe, albo właściwym grupom wyświetlono nieodpowiednie spoty. Mówiąc krótko, owi młodzi, wykształceni, z dużych miast (o których partia powinna była sobie przypomnieć) nie otrzymali przystosowanego do ich specyfiki przekazu.
Narzędzia komunikacji zastosowane przez Ruch Palikota zdały się być lepiej dopasowane do specyfiki grup docelowych Ruchu. Zignorowani w kampanii przez SLD oddali swe głosy Ruchowi Palikota.
Kandydaci znikąd
Każda kampania wyborcza ma swoje iskierki. Zwykle polityczna kariera takich iskierek kończy się wraz z wyborami. Niekiedy jednak iskierki spadają na odpowiednio suchy i łatwopalny grunt i wywołują pożar. Dla PiS-u w 2005 roku taką iskierką okazał się Adam Hofman, dla SLD w 2007 roku był nią Bartosz Arłukowicz (popularność zyskał dzięki udziałowi w reality show produkcji TVN – „Agent”). Najwyraźniej Sojusz uznał sukces Arłukowicza za dobra monetę bo w tegorocznych wyborach przyznał miejsce na swojej liście w Częstochowie Łukaszowi Wabnicowi, który wygrał kiedyś show „Hot or not” na kanale VIVA Polska. W sieci zaroiło się od spotów kandydatów SLD takich jak Jędrzej Wijas, czy Katarzyna Lenart, którym, dzięki nietypowej muzyce (Wijas), czy zdejmowaniu stanika przed kamerą (Lenart) udało się nawet przebić do mediów o ogólnokrajowym zasięgu. Kiedy jednak uzyskali już rozgłos, nie potrafili go wykorzystać. Myślę, że dowodzi to, iż partia z kiepskim zapleczem osobowym powinna jednak stawiać na tzw. „pewniaków”. Tak zrobił Ruch Palikota. Eksponowano tylko osoby rozpoznawalne na naprawdę dużą skalę, jak wspomniany już Robert Biedroń.
Ta wygrana to przegrana
Wygrana Ruchu Palikota (bo ponad 10% dla nowej partii to chyba wygrana) jest w istocie klęską SLD. Choć powyżej kilkakrotnie wykazałem, że strategia i kampania wyborcza RP była znacznie lepsza od tego, co pokazała partia Grzegorza Napieralskiego, nie powiedziałbym, że sukces nowego ugrupowania wypłynął z rzeczywistego społecznego zapotrzebowania na nie. Odpowiedź na oba postawione na początku pytania jest jedna – nie. To rażące błędy SLD i jego lidera wzmocniły Ruch Palikota. Tych 10% wyborców mogłoby równie dobrze oddać swoje głosy na SLD.

-Miły wieczór. – powiedział nieznajomy, gdy już wygodnie rozsiadł się na swoim krześle.

-Wieczór jak wieczór. – odpowiedziałem.

-Jest dość ciepło, muzyka niezła, alkohol w dobrej cenie. Czego chcieć więcej od piątkowego wieczoru? – zapytał, wyraźnie przeciwstawiając się mojej obojętności.

-Myślę, że jest wiele rzeczy, których można by chcieć. Myślę, że ciepło, muzyka i niedroga wóda to nie jest szczyt marzeń. – Odparowałem.

-No to… dlaczego tu siedzicie? Dlaczego siedzicie wstawieni w milczeniu w tej knajpie, zamiast iść zdobywać świat, biec za prawdziwymi marzeniami? Dlaczego nie chwycicie losu mocno za jaja i nie zażądacie od niego tego, czego brak?

Jeden z moich kumpli, Piotrek, oderwał nagle wzrok od wirującej w jego szklance kostki lodu i powoli przeniósł spojrzenie na twarz nieznajomego.

-Wypierdalaj. Kim ty w ogóle jesteś? – powiedział i z zaciekawieniem oczekiwał reakcji obcego.

-A jakie to ma znaczenie? – facet odpowiedział pytaniem.

-Takie, że przylazłeś tutaj, usiadłeś przy naszym stole i masz jeszcze czelność krytykować nasz sposób spędzania wolnego czasu. A może ty się tak nieszablonowo przystawiasz? Kiepski strzał. Nikt tu nie jest zainteresowany, wszyscy wolimy dziewczynki.

-Spokojnie. – odparł nasz rozmówca, po czym uniósł prawą dłoń ze złotą obrączką.

-No to o co chodzi? Jesteś z jakiejś sekty? Chcesz nas zwerbować? – zapytał lekko poirytowany Piotrek.

-Tak się nie werbuje ludzi do sekt. Od razu widać, że gówno wiesz o życiu. Byłem kiedyś w sekcie i nie wyszło mi to na dobre. Nie pozwalali nam bzykać, pić kawy ani słuchać muzyki. Co rano tańczyliśmy w kółku na trawniku przed siedzibą zgromadzenia, a potem szliśmy na zakupy do sklepu sekty, w którym sprzedawali nam za ciężkie pieniądze ekologiczne warzywa, które sami uprawialiśmy…

-Gówno mnie to obchodzi. – przerwał mu, już wyraźnie podenerwowany Piotrek. – Pytam, czego chcesz od nas?

-Już mówię. Będzie tu dzisiaj niezłe show. Przysiadłem się do was żebyście nie przegapili widowiska.

-Jakiego znowu widowiska? – zapytałem, podobnie jak Piotrek, poirytowany całą sytuacją. „Psychol”, pomyślałem.

Nieznajomy popatrzył na zegarek i szeroko się uśmiechnął. Naszym oczom ukazała się złota jedynka, taka jak ludzie robili sobie w Rosji w latach siedemdziesiątych, obrzydliwe.

-Już się zaczyna. Sceną jest przestrzeń między barem a latarnią. – powiedział wyraźnie zadowolony z siebie i z tego, co mieliśmy zobaczyć.

Muzyka ucichła. Zastąpił ją dziwny szum – coś jakby połączenie odgłosów morza z rozstrojonym radioodbiornikiem. Najdziwniejsze było jednak to, że dźwięk ten nie dochodził z głośników tylko z otaczającej nas ciemności – tej atramentowej. Był nagle wszędzie, efekt jak w kinie z Dolby Digital. Wszyscy ludzie przy innych stolikach zamarli nagle; stali się szarzy i zupełnie bez znaczenia. Zastygli w bezruchu, jakby ktoś wcisnął pauzę, jak postaci z obrazów, jak posłuszni statyści – manekiny bez świadomości i celu innego niż wypełnianie przestrzeni. Ten motyw bardzo lubią wykorzystywać ambitni reżyserzy filmowi, jak Greenaway czy Majewski. No ale nie było ekranu. To wszystko było takie realistyczne, że naprawdę zacząłem się martwić, czy przypadkiem ktoś mi nie wrzucił do drinka jakiegoś świństwa. Lampa w kształcie głowy zwróciła się w moją stronę i przemówiła zachrypniętym, metalicznym głosem: „To będzie spektakl o tobie i tylko dla ciebie. Każdy tu widzi spektakl dla siebie. Każdy zobaczy coś innego, choć wszyscy patrzeć będą, w sumie, na to samo.” W tym momencie miarka się przebrała. Wziąłem ze stołu czyjąś paczkę papierosów i nerwowo jednego zapaliłem. Rozejrzałem się po moich kumplach od kieliszka. Wszyscy siedzieli nieruchomo i wlepiali wzrok w gadającą latarnię. Piotrek siedział z głową podpartą na łokciach i z otwartymi ustami wytrzeszczał oczy. Dźwięk przyjął niską tonację. Latarnia była z powrotem latarnią ale oświetlała już nie całą przestrzeń knajpianą, a jedynie odcinek wskazany przez nieznajomego jako „scena”.

Na środku improwizowanej sceny pojawiła się dziewczyna o nieprzeciętnej urodzie. Średniej długości ciemne włosy delikatnie opadały na jej ramiona, asymetryczna grzywka z przodu dodawała lekko drapieżnego charakteru, co kontrastowało z jej łagodnymi rysami twarzy. Wielkie ciemne oczy zmierzyły powoli widownię, od lewa do prawa i zatrzymały się na mnie.

„Ty byś czegoś bardzo chciał.”- Powiedziała. Jej głos był ciepły, raczej niski, ale przy tym bardzo kobiecy. Nie zareagowałem, nie odezwałem się – to przecież przedstawienie. „Do ciebie mówię.”- rzekła z lekkim zniecierpliwieniem, cały czas patrząc wprost na mnie. Zdezorientowany wskazałem palcem na siebie. Kiwnęła potakująco głową. „Któż by nie chciał? Każdy chciałby czegoś.”- odpowiedziałem. Uśmiechnęła się. To był chyba najsłodszy uśmiech jaki w życiu widziałem. „No ale ty byś chyba czegoś bardzo chciał… ode mnie.”- powiedziała wesoło. „Przecież cię nie znam.”- odpowiedziałem broniąc się, jakbym był winnym. Nawet gdybym czegoś od niej chciał to nie jest to przecież żadnym przewinieniem. Dlaczego zacząłem się tłumaczyć? Skąd poczucie winy? „A czy to stoi w jakiś sposób na przeszkodzie?”- zapytała cały czas uśmiechnięta w ten z niewalający sposób. „Nie musisz nic mówić. Widzę, że picie w milczeniu całkowicie odebrało ci resztki krasomówczego talentu. Nic nie szkodzi.”- kontynuowała, widząc, że nie byłem w stanie nic powiedzieć – „Porozmawiamy na końcu. Jeśli dotrwasz do końca, będę twoją nagrodą. W przeciwnym wypadku, nagrodę dostanie ktoś inny, ktoś kto o nią nie walczy nawet. Nie ma bowiem gorszej kary dla zawodnika niż trofeum oddane w ręce kogoś z publiczności. Pamiętaj o tym.” Wypowiedziawszy tę kwestię rozpłynęła się w ciemności.

Na scenie pojawiła się kolejna postać. Wyglądała znajomo. Przyjaciel. Przyjaciel z dzieciństwa. To był Michał. Trzymał w ręku kufel z piwem i wyglądał na mocno zdziwionego całą sytuacją i przestraszonego, jak chrześcijanin wypuszczony na arenę, na moment przed lwami. Szybko odnalazł mnie wzrokiem, jako jedyną postać, którą znał w tym miejscu. To go uspokoiło. Podszedł do stolika, wziął sobie krzesło i usiadł naprzeciw mnie.

-Siema! – krzyknął, jakby chciał przekrzyczeć ciszę. – Co u ciebie? – zapytał.

-Cześć, Michał. U mnie wszystko w porządku, chociaż czuję się dziwnie w tej sytuacji. Wiesz może, o co w tym wszystkim chodzi? – zapytałem.

-O co chodzi, w czym?

-W tym całym przedstawieniu. Kim była ta dziewczyna, dlaczego wszyscy zastygli w bezruchu a tylko ty i ja możemy normalnie rozmawiać? – zapytałem zdziwiony jego ignorancją.

-Nie rozumiem za bardzo twojego pytania, stary. Napisałeś to, o czym mówiłeś ostatnio? Mówiłeś, że coś piszesz. Ja wpadłem tylko na chwilę. Muszę jutro wcześnie wstać. Robota. Też przydałaby ci się prawdziwa praca, rozumiesz, taka za prawdziwe pieniądze.

-Wiem, przydałaby się. Naprawdę nie widzisz, że coś jest tutaj nie tak? Świat się zatrzymał.

-Nie wiem co brałeś, ale zmień lepiej dilera.

-Sam już nie wiem, co brałem. Ta sytuacja mnie chyba przerasta.

-Musisz się ogarnąć. Poszukaj sobie zajęcia, jakiejś pracy, która przynosi prawdziwe pieniądze. To ci dobrze zrobi. Lecę. Pogadamy innym razem. W kontakcie! – krzyknął na koniec robiąc z dłonią gest „słuchawki telefonicznej” przy uchu, po czym wstał i odszedł za latarnię. Po kilku krokach zlał się z ciemnością.

Ta opowieść może wydać się nieprawdopodobna, ale przysięgam, że jest prawdziwa. Pamiętam wszystkie szczegóły. Przecież nie zmyśliłbym czegoś takiego, a nawet jeżeli to… po co? To jeszcze nie koniec…

Mistrz skończył obraz. Obmył dłonie w misce z ciepłą wodą, zapalił fajkę i z zadowoleniem przyglądał się dziełu. „Autoportret w zbroi.”- Taki nadał mu tytuł. Tymczasem, Don Kichot i Sancho Pansa w milczeniu oddalali się grząską błotnistą drogą w kierunku, z którego nadciągały nad wybrzeże ciemne chmury.

Widziałeś „Siódmą pieczęć” Bergmana? Pamiętasz początkową scenę, w której rycerz Block zaczyna grać ze śmiercią w szachy? No to wyobraź sobie Don Kichota na miejscu Blocka. Niepoprawny marzyciel, który siedzi gdzieś głęboko we mnie, tak dobrze ukryty, że obcując ze mną nawet przez dłuższy czas, ciężko go dostrzec, chciałby aby rycerz z La Manchy wygrał tę partię w trzech ruchach. Jest dobry, jest czysty, zasługuje na wygraną.

Na scenę wszedł starszy mężczyzna. Ciężko było określić jego wiek. Równie dobrze mógł mieć 55, jak i 65 lat. Był ubrany w nieźle skrojony garnitur i cienki prochowiec. Na nogach miał wysokiej klasy, brązowe sznurowane buty, tak starannie wypolerowane, że odbijały światło latarni w widoczny sposób, choć nie były lakierkami. Stanął dokładnie w połowie drogi między latarnią a barem. Rozejrzał się spokojnie po widowni.

„Postać, którą gram w tym przedstawieniu to profesor.”- zaczął – „Może się wam to podobać lub nie, ale taki dostałem angaż i zamierzam dobrze wykonać swoją pracę. Wam przypadła rola studentów. Ważny jest dla mnie dobry kontakt ze studentami. Nie oznacza to, że będę robił z siebie błazna, czy spoufalał się z wami. Po prostu, już na wstępie, obiecuję, że najzdolniejsi z was, najbardziej pracowici i zaangażowani, zostaną docenieni.” Ponieważ użył liczby mnogiej, popatrzyłem po ludziach, zwłaszcza po moich znajomych. „Czy nadal tkwią w tym letargu, w który, z niewiadomych mi przyczyn, zapadli wraz z początkiem spektaklu?”, pytałem siebie w duchu. Nadal byli nieruchomi. Profesor kontynuował: „Słuchanie tego wykładu nie jest obowiązkiem. To przywilej! Proszę mieć to na uwadze. Jeżeli już zdecydujecie się w nim uczestniczyć, pamiętajcie, że gramy na moich zasadach. Są one bardzo proste: maksimum wysiłku z waszej strony zaowocuje pozytywnymi ocenami, które będziecie mogli pokazać kiedyś dzieciom. Brak maksymalnego wysiłku z waszej strony, zaowocuje niezdanym egzaminem. Ponadto, żadnego gadania, jedzenia, picia, uśmiechania się, czy spania.” Nagle, ni stąd ni zowąd, Piotrek odzyskał świadomość. „Musimy wybrać”- zaszeptał w moją stronę – „Musimy wybrać, czy podejmujemy to wyzwanie, czy nie. Słyszałeś, nie ma takiego obowiązku. No… ale wyzwanie to wyzwanie. Ja chyba mówię, mimo wszystko, pas. Nie mam do tego głowy. Jakiś profesor, jakieś warunki. A ty?” Ja z kolei nie miałem głowy by zastanawiać się nad wyborem. Nurtowało mnie, jak to się stało, że cały czas wyłączony, wstrzymany w jakiejkolwiek aktywności Piotrek, nagle się ocknął? Gdzie był wcześniej? „Widziałeś tę dziewczynę? Na samym początku, wiesz…”- zapytałem go szeptem. „Jaką znowu dziewczynę?”- odpowiedział – „Na wykładzie nic nie wyrwiesz, stary….”- dodał. Nie wiedziałem, co zrobić. „Ja zostaję. Podejmuję to wyzwanie.”- powiedziałem głośno w stronę profesora.

Latarnia zwróciła swą zdeformowaną głowę w moją stronę. Zachrypnięty głos zakomunikował beznamiętnie: „Koniec pierwszego aktu! Kurtyna!” Otaczająca nas ciemność zaczęła się przybliżać. Początkowo powoli, później coraz szybciej. Ani się obejrzałem a była już o kilka metrów ode mnie. Czerń zaczęła wlewać się do wszystkich otworów mojego ciała. Chciałem krzyczeć, ale czarna materia zatkała mi usta. Zacząłem się dusić. Kiedy byłem już prawie przekonany, że to koniec, poczułem chłodną bryzę na twarzy i nagle odetchnąłem z ulgą. „Zaczyna padać. Lepiej chodźmy gdzieś, gdzie jest dach.”- powiedział Piotrek i jednym łykiem dopił swój drink. Muzyka grała tak, jak na początku, ludzie rozmawiali, zamawiali przy barze napoje. Moi znajomi siedzieli przy stoliku i przy użyciu słomek, bawili się ćwiartkami cytryn w swoich szklankach. Nieznajomego nie było. Nie wiem, co się ze mną stało. Może zasnąłem? A może ktoś mi naprawdę wrzucił coś do drinka, przez pomyłkę? Już mieliśmy wychodzić, gdy nagle zobaczyłem dziewczynę z przedstawienia. Była tak piękna jak za pierwszym razem. Siedziała przy stoliku z jakimś facetem. Podszedłem bliżej żeby się jej dokładnie przyjrzeć. Jej towarzyszem okazał się Michał. Miało to swoje dobre i złe strony. Zaleta było to, że miałem wytłumaczenie, dlaczego podszedłem.

-Siema! – krzyknął Michał, próbując przekrzyczeć muzykę.- Co tam? – zapytał.

-Wszystko w porządku.- odpowiedziałem – Może przedstawisz mnie swojej przyjaciółce? – dodałem.

-Jasne eeee, to jest Ania, a to jest eeee … . Słuchaj… czy napisałeś już to, o czym mówiłeś? Mówiłeś, że coś tam piszesz. Ja wpadłem na krótko. Jutro robota. Trzeba coś zarobić! Właśnie… Tobie też przydałaby się praca, taka prawdziwa, za prawdziwe pieniądze. Ja na przykład nie narzekam.

Nie mogłem wytrzymać. Coś we mnie pękło. Pod wpływem osobliwego przedstawienia, którego jeden akt odegrany został w mojej głowie, nie potrafiłem powstrzymać się od wypowiedzenia słów, które, o czym wiedziałem, mogły ranić, ale mogły też uczynić wiele dobrego. Nie tylko dla mnie.

-Michał, dlaczego za każdym razem, kiedy cię spotykam, mówisz tylko o swojej pracy i o pieniądzach? Dlaczego mówisz to zawsze z taką wyższością? Pieniądze wcale nie są najważniejsze. Chcę wierzyć, może trochę jak Don Kichot, że w tym świecie liczy się coś więcej, że liczy się całokształt, wszystkie sfery aktywności. Chcę wierzyć, że na końcu jest nagroda, trofeum dla tego, kto naprawdę włoży we wszystko, co robi, maksimum energii. Nie chodzi tylko o pracę. Chodzi o codzienne życie, o stawianie czoła przeciwnościom i godne wychodzenie z potyczek z konkurentami. Chcę wierzyć, że na końcu czeka nagroda.

„A co, jeśli nie czeka?”- zapytała Ania, zerkając na mnie swoimi pięknymi, czarnymi oczami – tak czarnymi, jak ciemność atramentowej nocy.

Od samego początku sprawy Palikota, nieufni zarzucali mu, że, jako dawny wydawca Ozon-u i partyjny kolega Jarosława Gowina, na pewno udaje. Wietrzono podstęp, spodziewano się, że Palikot chce wesprzeć PO od zewnątrz- odbierając głosy SLD. Ja nigdy się z tą wersją za bardzo nie zgadzałem. Nie negowałem prawdopodobieństwa takiego scenariusza, jednak od początku wyrażam przekonanie, iż głównym celem Palikota jest zaspokojenie jego osobistej ambicji- zostanie różnorzędnym partnerem dla Donalda Tuska. Może mylę się, może wszyscy się mylimy i założyciel Nowoczesnej Polski rzeczywiście chce ten kraj zmieniać nie idąc na żadne kompromisy.

Obawy, o których wspomniałem powyżej naszły mnie dzisiaj. Nie w stosunku do Palikota, lecz właśnie nowego tworu- „Polski jest najważniejszej.” (coraz bardziej polska język). Może to wywalanie z szeregów PiS to taka pokazówka? Może nowe stowarzyszenie powstało za cichą zgodą Jarosława Kaczyńskiego i ma za cel odebrać część głosów Platformie- głosów, których PiS w swoim obecnym kształcie nie miałby szans przeciągnąć na swoją stronę? Być może twór, który powstanie z tego stowarzyszenia ma potem wejść wrócić do matecznika- w szeregi Law & Justice original- z dużą dawką cukru? Może Michał Kamiński za jakiś czas powie- „Sorry, przecież wiecie, że tak wcale nie myślałem” tłumacząc się przed kolegami z partii, a oni mu wybaczą i pochwalą jego aktorski talent?